🌿 Gender als onderscheid

Reflectie op gender is niet de meest makkelijke. Het raakt namelijk gevoelsmatig diep aan bestaande structuren en overtuigingen. Gender is in zekere zin een verzameling van identificaties met opvattingen die iemand hun plek doet zien in het geheel. Als geboren te zijn in een westerse wereld waarbij het Aristoteliaans onderscheid maken tussen het één en het ander, wat iets wel of niet is, ik en de ander, wij en zij, wijst gender ook op het duale van het wezen van de mens: wij willen onderscheid maken maar tegelijkertijd ook een eenheid vormen. Uniek maar toch collectief. Dit zette me aan om opzoek te gaan naar een diepgaander en esoterisch begrip van gender.

Gender als onderscheid

Gender is ook wel het onderscheid zelf. Al het onderscheid is gendered. Masculien en feminien zijn geen tegenpolen zoals bij polarisering, maar complementaire aspecten van een grotere eenheid. Gender verbindt voor mij het schijnbaar tegenstrijdige, zoals de Hemel en de Wereld of God en de Mens, Individu en Collectief, Bewust en Onbewust.

Gender stelt ons in staat om te reflecteren op het vrouwelijke binnen het mannelijke, het goddelijke binnen het menselijke, en het mysterie van de vereniging van schijnbare tegenstellingen. Daarnaast is gender bewustwording, want gender maakt onderscheid in een wereld die dit onderscheid lijkt te vereisen. Gender is discriminatie: de grondslag van categorisering die ten grondslag ligt aan betekenisverlening. Gender is een term die niet gebonden is aan masculiniteit of femininiteit maar verwijst naar een universeel principe: de duiding en erkenning van het ‘andere’ in alle aspecten van de natuur.

Uniek door eenheid

Gender maant ons om bewust te worden van schijnbare tegenstellingen en deze op te heffen door het erkennen dat het ene in het andere is. God zelf heeft als eerste die duiding gemaakt door iets ‘anders’ dan zichzelf te scheppen. (Gen. 1:26) Uit de eenheid van de mens maakte God man en vrouw, mannelijk en vrouwelijk maakte God ze (1:27). Geen onderscheid dat het een of het andere duidt, maar als complementaire gegevens duidt. Het latere door de rede ingebrachte dualiteit is kunstmatig.

Gender hoeft niet het begrip te bepalen maar het bepaalt wel in grote mate al het onderscheid dat gemaakt wordt. Dit onderscheid is geen manier van denken die in de tijd van het Oude Testament ook maar enige rol speelde, er werd geen onderscheid gemaakt tussen het geestelijke en het fysieke, tussen man en vrouw. (Van Klinken A., 2010) Wel waren er sociale rollen die zich steeds weer voordeden en op de verhouding tussen fysieke kenmerken, maar meer in vormen van ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ die geduid kunnen worden als in een bepaalde ‘mate van’. (Cobb, 2008) Het sociale construct dat we nu reducerend als de definitie van gender noemen is niet minder dan een verschijnsel van het vergroten van het zelfbegrip in de relatie tot de wereld, onszelf, elkaar en God. Dat de term niet langer verbonden is aan een biologische en naturalistische opvatting komt m.i. omdat er niets anders dan een veronderstelde deterministische waarde aan te hechten valt. Daarom is het denk ik ook belangrijk om op te merken dat Gender een begrip maar dat het zich door de tijd heen op verschillende manieren uit. En ik vind het hoogtijd -en geheel naar deze tijdsgeest- om die idiote constructies af te breken en een meer dynamisch begrip (en bestaan) te verwezenlijken.

Mijn opvattingen hierover, waarbij ik de gender dichotomie verwerp, wil ik duidelijk maken dat mijn opvattingen over gender als queer te beschouwen zijn: gender is voor mij geen star gegeven, maar een fluïde perspectief dat zichzelf telkens opnieuw vormt.