🌿Esoterische vrijmetselarij

“Vrijmetselarij is een in praktijk gebrachte levenskunst die leidt naar een diepe, gevoelde verbondenheid met het bestaan”

Een symbool kent per definitie niet één duiding; anders zou het een eenduidig teken zijn. Een traditie die haar kern vindt in symboliek, kan dus nooit op een eenzijdige manier benaderd worden. Omdat de Vrijmetselarij werkt met allegorieën, metaforen en symbolen die verwijzen naar innerlijke werkelijkheden, kan er ook niet één vaste betekenis aan worden verleend. De symbolen zijn bewust ambigu in wat ze letterlijk voorstellen, juist omdat ze een veel diepere, subjectieve betekenis dragen die zich pas in de loop van de tijd onthult.

Om deze symbolen te begrijpen en hun gelaagde betekenis te 'ontdekken', vragen ze om een zachtere, contemplatieve benadering. De Ruwe Steen, het Oosterse Licht, de Drie Grote Lichten; het zijn allemaal archetypische symbolen die de diepere lagen van de psyche raken. Ze zijn daarom niet zomaar te 'kennen' door ze te bestuderen. Als dat zo was, zou het lezen van een boek volstaan. De ware kennis van een symbool ontstaat pas in de relatie die men ermee aangaat.

Overdragen van archetypische inhoud

Die archetypische inhoud wordt overgedragen door onze inwijdingsrituelen. Hiermee wordt iemand niet alleen maar lid van de Orde, maar er wordt méér overgedragen. Dat 'meer' is de kern die ons telkens weer naar de Loge brengt. Het verwondert ons, niet alleen over de rijkdom van de traditie, maar vooral over onszelf. Want om 'onszelf te kennen' is een ander soort kennis nodig dan intellectuele kennis alleen. De door rituelen overgebrachte archetypische kennis is bijzonder; het maakt je bewuster van jezelf. Het ‘leert jezelf kennen’ door ervaring. Dit maakt dat rituelen iets overbrengen dat veel dieper gaat en wat al eeuwenlang wordt toegepast in andere tradities, zoals de antieke Mysteriën, van welke kennis wij nu nog steeds de vruchten plukken.

De graden zijn een spiritueel kader

Om die kennis stapsgewijs inzichtelijk te maken, heeft de Vrijmetselarij graden. Dit zijn geen rangen of standen, maar eerder kruispunten op een pad dat verder leidt dan het letterlijk ondergaan van de rituelen. Door de stapsgewijze bekendmaking met de rituele taal, structuren en symbolen, wordt de vrijmetselaar voorbereid om diepere lagen van kennis te ontvangen. Deze ‘arbeid’ houdt niet op bij de rituelen zelf, maar vindt vooral plaats in het dagelijks leven, wanneer de hamer en beitel ter hand moeten worden genomen om het innerlijke werk aan te vangen én te volbrengen.

Zelfverheffing

Hoewel de symbolen polyinterpretabel zijn, bieden ze een perfecte 'kapstok' voor esoterische principes en processen. De 'Arbeid aan de ruwe steen' kan puur moreel worden geduid, maar leent zich bij uitstek voor een diepere, alchemistische interpretatie van spirituele zuivering en de creatie van de 'Steen der Wijzen'. Het adagium "Ken Uzelf" is expliciet of impliciet het centrale, drijvende motief achter alle rituele handelingen.

Historische esoterische stromingen

Er is een overduidelijke historische verbinding met de grote esoterische stromingen die zich door de eeuwen heen hebben gemanifesteerd. De Vrijmetselarij ontstond en bloeide in de context van de renaissance-esoterie en de Verlichting. Maar het is meer dan een passieve connectie; tal van invloedrijke figuren stonden met één been in de Vrijmetselarij en met het andere in de bredere esoterische wereld. Neem bijvoorbeeld Albert Pike, wiens monumentale werk 'Morals and Dogma' de symboliek van de Schotse Ritus systematisch verbond met de wereldreligies en mystieke filosofieën. Hij zag de Loge niet als een sociale club, maar als een academie voor de ziel. Daarnaast is de Vrijmetselarij zelf een inspiratiebron en voedingsbodem geweest voor expliciet esoterische vormen, zoals de riten van Memphis en Misraïm ('Egyptische vrijmetselarij'), en voor talloze andere esoterische organisaties die uit vrijmetselarij zijn voortgekomen.

Resume

Het esoterische aspect van de Vrijmetselarij wordt uiteindelijk bepaald door de beoefening ervan. De geheimhouding is niet bedoeld om macht te beschermen, maar dient als een alchemistisch vat: het creëert de noodzakelijke innerlijke ruimte waar de opgedane kennis kan 'sudderen' en kan transformeren van intellectueel begrip naar doorleefde wijsheid. Het is een erkenning van de incommunicabiliteit van mystiek inzicht. Wanneer een vrijmetselaar zijn arbeid richt op een dieper begrip van de natuur – hetzij in zichzelf, hetzij buiten zichzelf – dan is die praktijk wezenlijk esoterisch. Het raamwerk van opvattingen en systemen is een getuigenis van het feit dat Vrijmetselarij geen objectief gegeven is, maar een in de praktijk gebrachte levenskunst die leidt naar een diepe, gevoelde verbondenheid met het bestaan.