• # Reizen als bewustwording

Ik vond zelf de reis-symboliek een van de meest verbazingwekkende manieren van het overbrengen van de rituele inhoud. Ik had er namelijk al snel een dubbel gevoel bij. Enerzijds is het een mooie manier om dynamieken zichtbaar te maken. Anderzijds is het cliché omdat de held in vrijwel elke film op reis gaat.
In onze rite reizen we om tot het Licht te komen. Deze reis-symboliek is een innerlijke reis, waarvan twee manieren te onderscheiden zijn. Deze twee worden in deze instructie gevat in de Winkelhaak (mechanisch) en de Passer (dynamisch).

Bewustwording is echter een breed begrip en kan daarom ook veel betekenen. Het is dan ook overbodig om meer dan de synoniemen te noemen: inzicht, rijping, beseffen, ontwikkelen. De reizen in de loge symboliseren het proces van tot bewustwording komen. Dit 'tot inzicht komen' is niet iets dat zomaar gebeurd. Het ontstaat namelijk alleen door arbeid, we reizen daarvoor door de vier windstreken. We kunnen in deze context de vier windstreken van de Loge duiden als vier verschillende fases die de bewustwording laten zien.

De vier windstreken

Die reizen gaan vanuit het Westen, door het Noorden naar het Oosten en via het Zuiden terug naar het Westen.

1. Reizen vanuit het Westen
   Het Westen symboliseert onkunde en niet-bewustzijn. Een voorbeeld hiervan is een leerling die niet beseft dat hij iets niet weet.

2. Reizen door het Noorden
   Er wordt ingezien dat er iets ontbreekt en dat die ruimte kan worden opgevuld. Maar het is ook onduidelijk wát er precies ontbreekt en dat zorgt voor verwarring. Denk aan een leerling die net in de loge komt en zich moet leren verhouden tot de taal, mores, symbolen etc. dit is veel én moeilijk. Dit geldt ook voor het dagelijks leven, complexe materie op het werk vraagt om iets nieuws te leren. Hetzelfde geldt voor moeite in persoonlijke relaties. Wat het onderwerp ook is, het nodigt uit om te erkennen dat er ruimte is voor een beter begrijpen, voelen, leren of verstaan.

3. Reizen in het Oosten
   In het Oosten is een moment van inzicht, van begrip of helderheid, waarbij een verband duidelijk wordt. In de loge kan dit zijn dat je opeens doorhebt wat iemand bedoelt tijdens een comparitie, of een inzicht tijdens een tekst of handeling in een ritueel. Op het werk is het opeens begrijpen van een situatie en in relaties dat je bijvoorbeeld inziet wat je aandeel is. In spirituele zin kan het een ervaring zijn met het numineuze.

4. Reizen in het Zuiden
   Op de reis terug wordt dan duidelijk hoe men het inzicht kan toepassen in de praktijk, zodat het deel wordt van wie men is. Dit kan het aanpassen van je opvatting zijn, het uitstellen van je mening, het laten varen of juist opkomen voor je eigenbelang zijn. Maar vooral het toepassen van het verworven inzicht in je eigen leven.

Zo zijn de vier windstreken een duiding van de manier waarop we als vrijmetselaar bewust worden van wat onze ruwe steen is, waar we aan moeten werken, wat het doel van onze arbeid is, wat de rechte verhouding is, of het bouwwerk wel in het lood staat enzovoorts. Het helpt ons te duiden waar we staan in onze ontwikkeling.

De winkelhaak – het vierkant

Wanneer je de reizen abstracter maakt en het naar de geometrie brengt, kan je de fases zien als een vierkant/rechthoek: vier hoeken die stabiliteit en structuur bieden. Bij bewustwording is namelijk structuur nodig om het te laten beklijven. Tegelijkertijd kan je ook tot inzicht komen door jezelf structuur te bieden, bijvoorbeeld door taal of een traditie. In leerprocessen, waar kennis of gedrag geleerd moeten worden, is het mogelijk om dat te doen op basis van herhaling, opnieuw verwoorden, cognitief maken en meer.
Bijvoorbeeld het oefenen van het spelen van een instrument waarbij je moet oefenen omdat je daardoor spiergeheugen opbouwt. Of het onderzoeken waarom op het werk of in de loge een proces niet goed verloopt. Daarbij is een analyse van de verschillende facetten nodig om tot de oorzaak te komen. In persoonlijke interne processen is dit het bewust aangaan ervan, het onderzoeken waarom iets zo belangrijk voor je is of hoe je een conflict verwerkt.

Dit biedt structuur en kaders, wat zich bij een muziekinstrument uit in discipline en bij het (zelf-) onderzoek in een cognitief begrijpen van de situatie en je plaats daarin. Symbolisch in de reissymboliek zijn dit de vier windstreken: ze oriënteren je.