Aarde - (2) - Donkere kamer als moederschoot
Niet geschikt voor Leerlingen en Gezellen!
vorige - Tuinieren/04 De Meester/$ Aarde - (1) - Inleiding
De Donkere Kamer als moederschoot of graf
Voordat de kandidaat ook maar één stap in de tempel zet, zit hij, alleen, in het duister. In de kamer van overdenking. Het instrumentarium is bekend: een schedel, een zandloper, brood en water, soms een gebroken kruik. Het rituaal van Loge Le Profond Silence beschrijft deze ruimte zelf niet in detail; zij wordt verondersteld, niet uitgeschreven. Maar het Carpentier-Alting-rituaal is expliciet over wat er níet meer hoort:
"De donkere kamer met al haar verschrikkingen moet, waar ze nog bestaat, worden afgeschaft, omdat ze in strijd is met den ernst der handeling en zeer zeker voor dezen tijd niet meer past."
De negentiende-eeuwse Grootmeester vond de enscenering van de dood te zwaar, te theatraal, niet passend bij wat hij als de ernst van het ogenblik beschouwde. Hij verplaatste die ernst naar een ander, later moment: de Rouwloge, een volledig uitgewerkte liturgie voor overleden broeders, met sarkofaag, rouwkrans en acaciatak — maar losgekoppeld van de inwijding zelf.
De Memphis-Misraïm-traditie doet het tegenovergestelde. In de Noetic Rite krijgt de kandidaat in de Chamber of Reflection expliciet de opdracht zijn "filosofisch testament" te schrijven, geconfronteerd met schedel, zandloper en de waarschuwing: "this is the first phase of the Great Work, that of Putrefaction." Grootmeester Van Eijk heeft tijdens zijn tweede periode een voorstel gedaan dit ook in onze rite te introduceren. Dit Franse gebruik gaat namelijk veel verder terug naar de oorsprong van onze graden en zet daarmee een krachtig contrast tussen de oerspanning van geboorte en sterven.
Marc Journée biedt, vanuit de analytische psychologie van Jung, geeft hiervoor een synthese vanuit de in de Rite Moderne gegronde Le Droid Humain rite. Voor Jung is de afdaling in de aarde primair geen graf-symboliek maar baarmoedersymboliek:
"a piece of womb symbolism" — Jung, geciteerd door Journée, over het afdalen in de aarde bij initiatieriten, met verwijzing naar de Demeter- en Eleusis-eredienst.
De kamer van overdenking is volgens Journee niet primair een graf waarin de oude mens stert. Zij is eerder de schoot waarin de nieuwe mens nog moet worden ontvangen. Journée citeert zelfs de specifieke grotmythologie waarin Jung dit motief vastlegt: de grot van Bethlehem, "the House of Bread". Niet geheel toevallig dezelfde plaats waar brood en water in de kamer van overdenking liggen.
Hier wordt dus duidelijk dat de Donkere Kamer die ongetwijfeld voor ieder een innemend karakter heeft, speelt met de spanning tussen geboorte en sterven. Een prelude op wat komen gaat maar ook het wezenlijke karakter van de rite beschrijft: een gang van sterven en wedergeboorte. En als we Journee's lijn doortrekken is de Donkere Kamer de baarmoeder vanwaaruit het kind geboren wordt.
Volgende: Tuinieren/04 De Meester/Aarde - (3) - Het kind, niet de held