Aarde - (4) - De ongedeelde vier

vorige - Tuinieren/04 De Meester/Aarde - (3) - Het kind, niet de held

De ongedeelde vier

En dat is stiekem ook de kern van dit schrijven. Journée's centrale hypothese, de spil van zijn hele proefschrift, is dat er in de vrijmetselarij een latente spanning bestaat tussen het ternaire en het quaternaire archetype. Een spanning tussen het drietal en het viertal. Bij Jung kent dit een heel belangrijk onderscheid:

"Naast het puur geestelijke drietal, plaatst Jung het meer lichamelijke viertal ('tetrasomia'); zo kan in Jungs redenering [...] de 'vier' een mannelijke geest en het vrouwelijk-lichamelijke aspect bevatten (3+1). Anders gezegd: 'de geest kan belichaamd worden'."

De vier elementen van de leerlinggraad — aarde, water, vuur, lucht — vormen samen een quaterniteit, een viervoudige eenheid. Maar het rituaal zelf telt drie: drie reizen, drie slagen, drie treden, een symbolische leeftijd van drie jaar. Hoe gaan vier elementen en drie reizen samen zonder elkaar tegen te spreken?

Het antwoord ligt in de positie van de aarde zelf. Journée:

"De afdaling naar de Donkere Kamer gebeurt vóór de neofiet in de tempel wordt toegelaten en de drie reizen, die de overige elementen betreffen, gebeuren onder de benaming 'reizen'."

De aarde reist niet mee. De aarde is ook niet een vierde, gelijkwaardige stap náást de andere drie. De aarde is het draagvlak waaruit de drie zich lostrekken. Het primaire vetrekpunt. Drie plus één, niet vier gelijke delen. Dat is ook de formule die Jung gebruikt: de geest (het drietal) wordt belichaamd (door het ene, dragende viertal-element). Wie als kandidaat in de Donkere Kamer zit, is dus niet één van vier gelijke stadia aan het doorlopen. Hij is dan het fundament zelf, waaruit drie reizen straks zullen ontspringen.

volgende - Tuinieren/04 De Meester/Aarde - (5) - Het alchemistisch stramien

extra quotes

The quaternity is one of the most widespread archetypes and has also proved to be one of the most useful schemata for representing the arrangement of the functions by which the conscious mind takes its bearings. It is like the crossed threads in the telescope of our understanding. The cross formed by the points of the quaternity is no less universal and has in addition the highest possible moral and religious significance for Western man. Similarly the circle, as the symbol of completeness and perfect being, is a widespread expression for heaven, sun, and God; it also expresses the primordial image of man and the soul. "The Psychology of the Transference," CW 16, par. 405.

From the circle and quaternity motif is derived the symbol of the geometrically formed crystal and the wonder-working stone. From here analogy formation leads on to the city, castle, church, house, and vessel. Another variant is the wheel (rota). The former motif emphasizes the ego's containment in the greater dimension of the self; the latter emphasizes the rotation which also appears as a ritual circumambulation. Psychologically, it denotes concentration on and preoccupation with a centre.The Structure and Dynamics of the Self," CW 9ii, par. 352.